Op woensdagavond 4 maart 2026 organiseerde de dorpsraad Kleine Kernen Empe Tonden een verkiezingsdebat in dorpshuis ’t Oortveld aan Emperweg 41. Alle politieke partijen in Brummen die meedoen aan de verkiezingen voor de gemeenteraad waren vertegenwoordigd. Het doel was om inwoners van Empe en Tonden te informeren over wat de verschillende partijen hebben gedaan in de afgelopen vier jaar maar ook wordt gevraagd uitleg en argumentatie te geven over hun plannen voor de komende vier jaar. Inwoners horen graag hoe ze rekening houden met onderwerpen die voor Empe en Tonden belangrijk zijn. En wie kan dat nu beter uitleggen dan kandidaat-raadsleden zelf?

Er kwamen drie thema’s aan bod: Verkeer en veiligheid, rust en ruimte en hoe goede ruimtelijke ontwikkelingen ontstaan samen met de bewoners. Voor elk van de onderwerpen kwamen stellingen aan de orde. Bij de geanimeerde gesprekken en discussies bleek dat het voor de plaatselijke partijen lastg is om een scherp pro&el te presenteren m.b.t. hun zienswijze en plannen. Zeker als het gaat om Empe en Tonden. Algemene teksten waren nogal rijk voorradig bij de politici. De dorpsraad hee* bij de afsluiting van de avond toegezegd om de betrokken partijen na het vaststellen van het college akkoord, opnieuw met de partijen in gesprek te gaan en wat het college akkoord voor Empe-Tonden betekent.

Bewonersbijeenkomst 26 november 2025 - Gemeentelijke herindelingsplannen

Er waren naar schatting 160 mensen aanwezig, waaronder meer dan de helft van de Brummense gemeenteraad en vijf van elk van de buurgemeenten Rheden, Voorst en Zutphen. De raadsleden van Brummen legden uit dat de gemeente Brummen al sinds 2021 voorbereidingen treft voor een mogelijke herindeling. Het maken van een analyse is voor de gemeente een belangrijke exercitie en die heeft tot nu toe geleid tot een voorkeur voor een fusie met óf Rheden óf Zutphen. De aanwezige raadsleden schaarden zich achter de genomen beslissingen. Wel was opmerkelijk dat CDA-Brummen de deur naar Voorst open wilde houden en daarmee open staat voor geluiden van de inwoners. Rhedense raadsleden toonden warme belangstelling voor een eventueel samengaan met Brummen. Rheden heeft in de loop van 2025 een begin gemaakt met een analyse daarvoor. Zutphen heeft wel interesse, maar legt het initiatief bij Brummen. Zutphen stelt wel als voorwaarde dat het participatieproces goed verloopt en dat voorkeuren van de inwoners duidelijk naar voren komen.

Men zei dat het participatieproces tot nu toe niet voldoende leek. Er klonk, onder meer uit Eerbeek, volop onvrede in de zaal over de enquête uit eind 2024 over bestuurlijke toekomst, maar die geen enkele verwijzing gaf naar een herindeling. Enkele aanwezigen hadden kritiek op de nu uitstaande enquête. In de eerste plaats omdat die alleen over de opties Rheden en Zutphen gaat. Ook vergt het invullen ervan veel tijd en aandacht van de inwoners. Een belangrijke constatering was dat er nergens in de enquête wordt gevraagd: “Wat wilt u?”. Veel aanwezigen begrepen niet waarom andere opties dan een fusie met Rheden en Zutphen nu al zijn afgevallen. Men vindt dat inwoners te weinig gekend zijn in de afwegingen. Er klonk veel steun van bewoners van Tonden en Empe voor een mogelijk samengaan met Voorst. De projectleider (André van Nijkerken) zei dat er uitgebreid onderzoek is gedaan en dat Rheden en Zutphen simpelweg de beste opties waren. Hij legde uit dat een dergelijk proces ingewikkeld is en zoveel tijd en aandacht vereist dat het voor inwoners lastig is om te begrijpen. Hij benoemde geen argumenten. Het gebrek aan ambtelijke ondersteuning is een zorg die leeft bij veel raadsleden. Men vermoedt dat een goed beleid niet vol te houden is in de huidige constellatie. Ambtenaren in kleinere gemeenten zouden ook minder betaald krijgen dan in een grotere gemeente. De projectleider bevestigde dit uitgebreid.

Het Landschapsnetwerk Brummen hield een pleidooi voor het landschappelijk karakter van Brummen en dat dat meer aandacht verdient in de afwegingen. Een grote, landelijke gemeente ligt in dat geval voor de hand. Rheden gebruikte dat om een fusie met Rheden te prefereren, tenslotte ook een gemeente met een landelijk karakter. In dat kader werd ook geopperd om, wanneer fuseren uiteindelijk onontkoombaar zou zijn, te overwegen of er niet een grote, landelijke groene long kon worden gevormd door een samenvoegen van de drie gemeenten Voorst, Brummen en Rheden.

Gemeenteraadsleden van Brummen merkten op dat zorgvuldigheid voor hen belangrijk is in hun afwegingen. Er kwam geen duidelijk antwoord op de vraag waarom de gemeente in dit proces nu veel haast heeft. De vraag die de dorpsraad Empe Tonden zelf ook al diverse keren heeft gesteld.

De kwaliteit van de gehoorde argumenten in de voorbereiding op een gemeentelijke herindeling

1. Als belangrijke reden voor het afvallen van Voorst als fusiekandidaat is diverse keren door zowel raadsleden als de projectleider aangehaald dat Voorst nog niet is begonnen met een onderzoek of een analyse. Datzelfde geldt echter voor Zutphen, aldus de Zutphense raadsleden. Rheden is pas in 2025 begonnen en ligt dus vier jaar achter op Brummen. De aanwezige raadsleden van Voorst begrepen dan ook niet dat Brummen de optie voor fusie met Voorst om die reden had laten vallen. Daarmee vervalt dit argument. 
2. De eerste enquête, d.d. februari 2025, ging over de toekomst, de dienstverlening en de voorzieningen van Brummen. De enquête repte niet over een mogelijke fusie of samenwerking met de buurgemeenten. Het was dus geen raadpleging van de inwoners over een mogelijke herindeling. Dit is geen voorbeeld van een zuiver en democratisch proces.
3. Dezelfde enquête wordt ook met regelmaat gebruikt als argument dat Brummen als één geheel zou moeten fuseren en niet gesplitst moet worden. In de veelgenoemde vragenlijst is geen aanwijzing te vinden over een mogelijke eenduidige identiteit. Aanwezigen lieten horen dat veel dorpen in de gemeente juist een sterk eigen karakter hebben en dat de oriëntatie van de dorpen uiteenloopt. In Leuvenheim is men meer gericht op Dieren/Rheden en in Empe en Tonden meer op Voorst. Daarmee snijdt ook dit argument geen hout.
4. De projectleider meldde op 26 november jl. dat het ambtenarentekort één van de belangrijkste drijfveren is om te zoeken naar een bestuurlijke herindeling. In het Brummens Nieuws werd echter op dezelfde dag gemeld dat het aantal ambtenaren in Brummen per 1000 inwoners bijna 20% hoger is dan het landelijk gemiddelde. Ambtenaren in kleine gemeenten zouden minder betaald krijgen dan in een grotere gemeente. Ook wordt vakbond FNV geciteerd dat er strakke afspraken over salarissen zijn in de cao Gemeenten. Het is bovendien lang niet zeker dat een grotere gemeente minder last heeft van een ambtenarentekort. Deze opmerkingen maken hiervan een gelegenheidsargument.
5. De zorgvuldigheid die de gemeenteraad zegt te betrachten zien wij niet terug in de besluiten tot nu toe. Integendeel, er wordt nog steeds gehamerd op snelheid zonder uit te leggen waar die goed voor is. De belangrijke vraag, “Wat willen de inwoners en wat kunnen we?”, is nog steeds niet gesteld. Goed onderzoek naar een antwoord op deze vraag vormt een van de pijlers voor de zorgvuldigheid die de gemeente zegt te bepleiten. 

Woningbouw in Empe en Tonden?